ŞEYH HASAN KAİMİ BABA (1316 - 1899)

Şeyh Hasan Kaimî Baba (ö. muhtemelen 1102/1691), XVII. yüzyılın ikinci yarısında Bosna’da yaşamış Halvetî ve Kādirî tarikatlarıyla irtibatlı sûfî şeyh ve şairdir. Tasavvufî faaliyetleri ve şiirleriyle Bosna-Hersek kültür ve tasavvuf tarihinde önemli bir yer edinmiştir.

Doğum tarihi kesin olarak bilinmemekle birlikte, XVII. yüzyılın ilk yarısında Saraybosna’da doğduğu kabul edilmektedir. İlk eğitimini Saraybosna’da aldıktan sonra Sofya’da öğrenimine devam etmiş, burada Halvetî şeyhi Muslihuddîn Užiçânî ile irtibat kurmuştur. Bazı kaynaklarda İstanbul ve Konya’da bulunduğu zikredilmekle birlikte, bu husus yazılı belgelerle kesin olarak teyit edilememiştir.

Saraybosna’ya dönüşünün ardından, başlangıçta kendi evinde irşad faaliyetleri yürütmüş ve burayı tekke olarak kullanmıştır. Daha sonra Kādirî tarikatına mensup Sinan Paşa Tekkesi’nin şeyhliğine tayin edilmiştir. Bu dönemde Saraybosna’daki tasavvufî hayatın şekillenmesinde etkili olduğu kabul edilmektedir. Bazı rivayetlerde, Miljacka Nehri üzerinde inşa edilen ve “Şeyhâniyye Köprüsü” olarak anılan ahşap köprünün onun adıyla ilişkilendirildiği belirtilmektedir.

Şeyh Hasan Kaimî Baba, tasavvufî faaliyetlerinin yanı sıra sosyal meselelerle de yakından ilgilenmiştir. XVII. yüzyılın son çeyreğinde Saraybosna’da yaşanan kıtlık ve ekonomik kriz döneminde halkın maruz kaldığı haksızlıklara karşı tavır aldığı, bu süreçte meydana gelen toplumsal olaylar sonrasında Osmanlı yönetimi tarafından sürgüne gönderildiği bilinmektedir. Bu çerçevede Zvornik’e gönderilmiş ve hayatının son dönemini burada geçirmiştir.

Zvornik’te Namazgâh Camii’nde imamlık yaptığı, Fetih (Çukura) Mahallesi’nde ikamet ettiği ve vefatından kısa süre önce ölümünü haber verdiğine dair rivayetlerin bulunduğu aktarılmaktadır. Vefatı kesin tarih itibarıyla tespit edilememekle birlikte, genel kabule göre 1691 yılı civarında Zvornik’te vefat etmiştir. Kabri, Zvornik Kula mevkiinde yer alan müstakil türbede bulunmaktadır.

Şeyh Hasan Kaimî Baba, Bosna tasavvuf edebiyatının önde gelen temsilcilerindendir. Türkçe ve Boşnakça şiirler kaleme almış, iki divanı ile tanınmıştır. Bunlardan biri Divan, diğeri ise Vâridât adıyla bilinmektedir. Şiirlerinde tasavvufî muhteva ön planda olup Allah’a ve Kādirî tarikatının kurucusu Abdülkādir Geylânî’ye methiyeler yer almaktadır. Üslûbu, klasik divan şiirine kıyasla sade ve anlaşılır olup, tekke edebiyatına yakın bir karakter arz etmektedir.

Hasan Kaimî’nin eserleri XIX. yüzyılın sonlarına kadar geniş bir coğrafyada yaygın olarak okunmuş ve istinsah edilmiştir. Günümüzde Bosna-Hersek ve yurt dışındaki çeşitli kütüphane ve koleksiyonlarda, Divan ve Vâridât’a ait yaklaşık seksen yazma nüshanın bulunduğu bilinmektedir. Bazı şiirleri, alhamiyado edebiyatı kapsamında değerlendirilmekte ve Balkanlar’daki tasavvufî kültürün önemli metinleri arasında yer almaktadır.

Türbesi, 1992–1995 yılları arasında Bosna-Hersek’te yaşanan savaş sırasında tahrip edilmiş, 2002 yılında yeniden inşa edilmiştir. Günümüzde Zvornik’te her yıl düzenlenen “Hasan Kaimî Günleri” adlı kültürel ve dinî etkinliklerle hatırası yaşatılmaktadır. Hayatı ve eserleri, Bosna’daki XVII. yüzyıl tasavvuf geleneğinin ve sûfî edebiyatının anlaşılması bakımından önemli bir örnek teşkil etmektedir.