ŞEYH HAFIZ KJAZİM EFENDİ HADZİMEYLİC (1888-1961)

Şeyh Hafız Kjâzim Efendi Hadžimeylić (Musâ Kjâzim Meylîzâde; 1888–1961), XX. yüzyılda Bosna-Hersek ve Balkanlar’da faaliyet göstermiş Nakşibendî tarikatı şeyhlerinden, hâfız, âlim ve dinî-idarî görevlerde bulunmuş bir ilim adamıdır. Uzun yıllara yayılan eğitim hayatı, farklı coğrafyalardaki ilmî faaliyetleri ve tasavvufî irşad çalışmalarıyla bölgenin önde gelen dinî şahsiyetleri arasında yer almıştır.

Şeyh Hafız Kjâzim Efendi, 1888 yılında Bosna’nın Vukeljići köyünde doğmuştur. Babası, Nakşibendî tarikatı şeyhlerinden Şeyh Hasan Baba, dedesi ise Şeyh Hacı Meylî Baba’dır. Babasının vefatı sırasında henüz çocuk yaşta olan Kjâzim Efendi, ilk eğitimini Bosna’da almış, daha sonra Visoko’da Hadži-efendi Morić’in yanında altı yıl süreyle öğrenim görmüştür. 1903 yılında Visočka Medresesi’ndeki tahsilini tamamlamış ve hıfzını ikmal etmiştir.

Medrese eğitiminin ardından İstanbul’a giderek yüksek tahsiline devam etmiştir. Sultan Fatih Medresesi’nde öğrenim gördükten sonra teoloji eğitimi almış, ardından Dârülfünun’da hukuk tahsilini tamamlamıştır. Hukuk öğreniminin ardından Kahire’de iki yıl süreyle ihtisas yapmış, dönüşünde İstanbul’da maarif müfettişi olarak görev almıştır. İstanbul’da yaklaşık on iki yıl kalan Kjâzim Efendi, daha sonra bir süre Viyana’da bulunmuş ve Arapça, Farsça ve Türkçe’den Almanca’ya tercümeler yapmıştır.

1918 yılında Bosna’ya dönerek Fojnica’da müderris olarak görev yapmış, aynı dönemde evlenmiştir. 1920 yılında Din İşleri Bakanlığı tarafından merkezi Üsküp olmak üzere Makedonya Bölge Müftülüğü görevine tayin edilmiştir. Bu görevi on dört yıl boyunca sürdürmüş; görev süresince Kumanova ve Prizren’de de bulunmuştur. Müftülük teşkilatının kaldırılmasının ardından Üsküp’te serbest avukatlık yapmıştır.

1934 yılında Bijeljina’ya yerleşerek Fransızca ve Almanca öğretmenliği yapmış, 1936’da Zenica’ya geçerek İslâm tarihi ve Arapça müderrisi olarak görev almıştır. II. Dünya Savaşı sırasında Livno müftüsü olarak hizmet vermiştir. Emekliliğinin ardından doğduğu Vukeljići köyüne dönmüş ve burada bir medrese açmıştır. Medrese, 1944–1951 yılları arasında faaliyet göstermiş; resmî yasaklamalara rağmen eğitim faaliyetleri gayriresmî olarak sürdürülmüştür. Bu dönemde Bosna-Hersek’in farklı bölgelerinden yaklaşık elli müderris yetiştirmiştir.

Şeyh Hafız Kjâzim Efendi, vefatına kadar Vukeljići’deki tekkenin şeyhliğini yürütmüş ve Nakşibendî tarikatının irşad faaliyetlerini sürdürmüştür. İlmî ve dinî hizmetlerinden dolayı çeşitli resmî takdirlere layık görülmüş, Üsküp’te görev yaptığı dönemde Kral Aleksandar tarafından nişanla taltif edilmiştir. Çok dilli eğitimi ve klasik İslâm ilimleriyle modern hukuk alanındaki birikimi, onu döneminin önde gelen âlimleri arasına dâhil etmiştir.

Şeyh Hafız Kjâzim Efendi, 1961 yılında vefat etmiş ve Vukeljići’de, babası Şeyh Hasan Baba’nın türbesi yanına defnedilmiştir. Ardında dört kız ve dört erkek evlat bırakmış; çocukları ilmî ve kültürel alanlarda aile geleneğini sürdürmüştür. Hayatı ve faaliyetleri, Bosna’daki Nakşibendî tarikatının XX. yüzyıldaki gelişimini ve dinî-ilmî sürekliliğini anlamak açısından önemli bir örnek teşkil etmektedir.